Sla inhoud over

Bezoek gedetineerden

Recht op bezoek
Gedetineerden hebben het recht op ten minste één uur per week bezoek van familieleden of andere personen. Dit blijkt uit artikel 38 lid 1 van de Penitentiaire beginselenwet (hierna Pbw). Voor gedetineerden die in een huis van bewaring zitten geldt het wettelijk minimum van één uur per week ook. In de huisregels van de inrichtingen is vastgelegd op welke tijden en plaatsen het bezoek mag plaatsvinden, de wijze waarop het bezoek moet worden aangevraagd en het aantal personen dat de gedetineerde mag ontvangen (artikel 38 lid 1 Pbw). 

In een uitspraak van 3 oktober 2014 met kenmerk 14/1941/GA e.a. heeft de beroepscommissie van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (hierna RSJ) het volgende bepaald: “Al stelt de wet geen eisen aan de tijdstippen waarop de mogelijkheid tot bezoek moet worden geboden, dat bezoekrecht moet wel effectief zijn. Met andere woorden: zij die een gedetineerde willen bezoeken, moeten daartoe ook daadwerkelijk in staat worden gesteld. Met de huidige bezoektijden is daarvan in het geval van klagers geen sprake. Deze bezoektijden vormen een te grote belemmering om klagers daadwerkelijk te kunnen bezoeken en maken daardoor inbreuk op hun wettelijk individueel bezoekrecht."

Beperken of weigeren van het bezoek

De gedetineerde kan bij de directeur een aanvraag doen om bezoek te ontvangen. Over de toelating van bezoekers beslist de directeur. De directeur kan het aantal tegelijkertijd tot de gedetineerde toe te laten personen beperken als dit noodzakelijk is in het belang van de handhaving van de orde of de veiligheid in de inrichting (artikel 38 lid 2 Pbw). Ook kan de directeur de toelating tot de gedetineerde van een bepaald persoon of bepaalde personen weigeren als dit noodzakelijk is met het oog op de handhaving van de orde of de veiligheid in de inrichting, de bescherming van de openbare orde of nationale veiligheid, de voorkoming of opsporing van strafbare feiten of de bescherming van slachtoffers van of anderszins betrokkenen bij misdrijven (artikel 38 lid 3 juncto artikel 36 lid 4 Pbw). Deze weigering geldt voor ten hoogste twaalf maanden. Ontzegging van bezoek voor de volle twaalf maanden is alleen mogelijk bij gedetineerden die verdacht worden van of veroordeeld zijn voor een terroristisch misdrijf en bij gedetineerden waarbij de bescherming van slachtoffers van of anderszins betrokkenen bij misdrijven een weigering voor een zo lang mogelijke termijn vergt. Dit blijkt uit artikel 6 van de Regeling toelating en weigering bezoek en beperking telefooncontacten penitentiaire inrichtingen.


Toezicht
Het bezoek vindt in beginsel plaats in een bezoekzaal met collectief toezicht. In deze ruimte kunnen meerdere gedetineerden hun bezoek tegelijkertijd ontvangen en er wordt door het personeel toezicht gehouden. Daarnaast kan het bezoek tussen de gedetineerde en een bezoeker in een ruimte onder individueel toezicht van een ambtenaar plaatsvinden. Als er sprake is van een aparte ruimte waarbij een ambtenaar individueel toezicht houdt, moet dit noodzakelijk zijn met het oog op de handhaving van de orde of veiligheid in de inrichting, de bescherming van de openbare orde of nationale veiligheid, de voorkoming of opsporing van strafbare feiten en de bescherming van slachtoffers van of anderszins betrokkenen bij misdrijven (artikel 38 lid 4 Pbw juncto artikel 36 lid 4 Pbw). Het hiervoor genoemde toezicht kan omvatten het beluisteren of opnemen van het gesprek tussen de bezoeker en de gedetineerde. Voorafgaand wordt aan de betrokkenen mededeling gedaan van de aard en de reden van het toezicht (artikel 38 lid 4 Pbw).

Bezoek zonder toezicht

Per 1 december 2015 is het in normaal beveiligde penitentiaire inrichtingen, zijnde gevangenissen en huizen van bewaring, mogelijk om bezoek zonder toezicht te ontvangen.[1] Hiervoor moet zowel de gedetineerde als de bezoeker een verzoek indienen. Voorheen was bezoek zonder toezicht alleen mogelijk voor langgestraften, maar tegenwoordig komen gedetineerden, die gedurende een aaneengesloten periode van zes maanden in een normaal beveiligde inrichting verblijven, hiervoor ook in aanmerking. De reden hiervoor is onder andere dat er een mogelijkheid wordt gegeven om ongestoord en persoonlijk contact te hebben met eventueel de gelegenheid tot seksueel contact. Het landelijk vastgelegde Model Huisregels penitentiaire inrichtingen bepaalt dat een gedetineerde ten hoogste één keer per maand bezoek zonder toezicht kan ontvangen als aan de volgende voorwaarden is voldaan:

  • U verblijft gedurende een aaneengesloten periode van zes maanden in één of meerdere normaal beveiligde penitentiaire inrichtingen zijnde gevangenis of huis van bewaring;
  • het bezoek draagt, naar het oordeel van de directeur, redelijkerwijs bij tot het behoud of het versterken van de banden tussen u en het beoogde bezoek, en is van belang voor de terugkeer van u in de samenleving;
  • de band tussen u en het beoogde bezoek is naar het oordeel van de directeur hecht en duurzaam;
  • de belangen van de opsporing en vervolging van strafbare feiten verzetten zich niet tegen het beoogde bezoek.


Bezoek zonder toezicht is geen recht van de gedetineerde. In de Pbw is dit recht niet vastgelegd. Een directeur moet een verzoek tot bezoek zonder toezicht wel in behandeling nemen en daarop beslissen. Deze beslissing is beklagwaardig. 

De beroepscommissie van de RSJ oordeelde in een uitspraak van 16 augustus 2016 met kenmerk 16/1894/GA dat er geen sprake was van een individuele belangenafweging, nu een verzoek tot bezoek zonder toezicht was afgewezen omdat geen samenlevingscontract, geregistreerd partnerschap of huwelijksakte kon worden overgelegd. Volgens de beroepscommissie kan een hechte en duurzame band ook worden vastgesteld zonder dat een samenlevingscontract, geregistreerd partnerschap of huwelijksakte wordt overgelegd. 


In een uitspraak van 12 juli 2016 met kenmerk 16/0327/GA oordeelde de beroepscommissie dat ook bij intrekking van een toegezegd extra bezoek zonder toezicht in redelijkheid van de directeur kan worden verlangd dat hij voorafgaand aan de intrekking een gemotiveerde, kenbare en achteraf toetsbare schriftelijke belangenafweging maakt. Anders is de beslissing onvoldoende gemotiveerd en kennelijk onredelijk. 


In een uitspraak van 15 juli 2016 met kenmerk 16/0484/GA oordeelde de beroepscommissie als volgt: “Dat klager zou zijn toegestaan BZT aan te wenden teneinde zijn geestelijk verzorger in beslotenheid te ontmoeten, staat op gespannen voet met het bepaalde in de huisregels daaromtrent. Immers, BZT dient redelijkerwijs bij te dragen aan behoud of het versterken van de banden tussen klager en zijn bezoekster en het dient om een hechte en duurzame relatie te gaan. BZT is niet in het leven geroepen om een geestelijk verzorger zonder toezicht contact te laten onderhouden met gedetineerden.”

Het is ook mogelijk om bezoek zonder toezicht als compensatie toe te passen, voorbeelden hiervan zijn de uitspraken van de beroepscommissie op 16 augustus 2016 met kenmerk 16/1894/GA en op 12 juli 2016 met kenmerk 16/0327/GA.

Onderzoek aan kleding van bezoeker
De directeur kan bepalen dat een bezoeker aan zijn kleding wordt onderzocht op de aanwezigheid van voorwerpen die gevaar kunnen opleveren voor de orde of de veiligheid in de inrichting. Het onderzoek kan ook betrekking hebben op meegebrachte voorwerpen. De directeur is bevoegd dergelijke voorwerpen gedurende de duur van het bezoek onder zich te nemen tegen afgifte van een bewijs van ontvangst dan wel deze aan een opsporingsambtenaar ter hand te stellen met het oog op de voorkoming of opsporing van strafbare feiten (artikel 38 lid 5 Pbw).

Beëindiging van het bezoek
De directeur kan het bezoek ook vroegtijdig beëindigen en de bezoeker(s) uit de inrichting laten verwijderen (artikel 38 lid 6 Pbw). De directeur kan hier onder andere toe overgaan als een bezoeker zich misdraagt.

Geprivilegieerd bezoek
Leden van de RSJ en van de commissie van toezicht hebben te allen tijde toegang tot de gedetineerde. De overige geprivilegieerde personen en instanties, genoemd in artikel 37 lid 1 Pbw, hebben alleen toegang op de in de huisregels vastgestelde tijden en plaatsen. Geprivilegieerde personen en instanties mogen zonder toezicht contact onderhouden met de gedetineerden, tenzij de directeur na overleg met de bezoeker van mening is dat van de gedetineerde ernstig gevaar voor de veiligheid van de bezoeker uitgaat. In dat geval laat de directeur voorafgaand aan het bezoek weten welke toezichthoudende maatregelen genomen worden om het onderhoud zo ongestoord mogelijk de laten verlopen (artikel 38 lid 7 Pbw). Bezoek van geprivilegieerde personen wordt niet in mindering gebracht op het reguliere bezoek.

De beroepsinstantie van de RSJ oordeelde in een beslissing van 15 juli 2016 met kenmerk 15/4173/GA het volgende: ”Geestelijk verzorgers die niet aan de inrichting verbonden zijn dan wel met wie de directeur geen dienstverband is aangegaan, hebben niet vrijelijk toegang tot de inrichting, kunnen niet vrijelijk en vertrouwelijk met gedetineerden contacten onderhouden, maar zijn aangewezen op de reguliere bezoekregeling van artikel 38 van de Pbw die in beginsel onder toezicht plaatsvindt.”

Onderling gedetineerdenbezoek
Het is mogelijk dat gedetineerden die in verschillende inrichtingen verblijven elkaar willen bezoeken. Een dergelijk bezoek is mogelijk als beide betrokken inrichtingen hiermee instemmen. Daarbij is het van belang dat het gaat om een hechte relatie met een gedetineerde levenspartner, broer, zuster, ouder of kind, die de gedetineerde als gevolg van zijn gevangenschap op zijn minst drie maanden niet heeft gezien.[2] De voorwaarden van incidenteel verlof zoals neergelegd in de Regeling tijdelijk verlaten van de inrichting zijn van toepassing op dergelijke bezoeken. 


In KC 2016/032 stelde klager dat het niet toestaan van onderling gedetineerdenbezoek met zijn levenslang gestrafte vader in strijd is met het recht op family life, zoals vastgelegd artikel 8 EVRM. Het openbaar ministerie weigerde de toestemming omdat klager werd verdacht van het plegen van geweldsdelicten, waarvan één delict gepleegd tijdens een geschorst bevel voorlopige hechtenis. De beklagcommissie achtte de inbreuk op het recht op family life, gelet op het tweede lid van artikel 8 EVRM, in dit geval gerechtvaardigd en heeft de klacht ongegrond verklaard.

Disciplinaire straf “ ontzegging van het bezoek”
Als de gedetineerde tijdens het bezoek een feit begaat dat onverenigbaar is met de orde of de veiligheid in de inrichting kan de directeur een ontzegging van het bezoek opleggen voor ten hoogste vier weken als het feit plaatsvond in verband met het bezoek van die persoon of personen. Dit gebeurt dan in de vorm van een disciplinaire straf opgelegd aan de gedetineerde die de directeur op basis van artikel 51 lid 1 sub b Pbw kan opleggen.

Gedetineerden in een straf- of afzonderingscel
Gedetineerden die zich in een straf- of afzonderingscel bevinden ontvangen hun bezoek gescheiden van de overige gedetineerden en onder toezicht. Dit blijkt uit artikel 21 Regeling straf- en afzonderingscel penitentiaire inrichtingen. Gedetineerden kunnen in hun recht op het ontvangen van bezoek van persoonlijke relaties slechts worden beperkt, als dit noodzakelijk is voor het handhaven van de orde of de veiligheid in de inrichting of als het gedrag of de lichamelijke gemoedstoestand van de gedetineerde dit noodzakelijk maakt.

Themaonderzoek Inspectie Veiligheid & Justitie ‘Slechts op bezoek’
In maart 2013 is een thema-onderzoek van de Inspectie Veiligheid en Justitie gepubliceerd. De Inspectie heeft tien verschillende inrichtingen in de sector gevangeniswezen bezocht en ook gesproken met bezoekers van gedetineerden zoals familieleden, ambtelijke bezoekers en vrijwilligers van niet-justitie gebonden organisaties.
De Inspectie concludeert dat gedetineerden over het algemeen voldoende mogelijkheid hebben om bezoek te ontvangen, maar dat de bezoekdagen en tijden vaak niet aansluiten bij de mogelijkheden van bezoekers. Daarnaast is er niet altijd aandacht voor individuele gedetineerden die zelden of nooit bezoek krijgen. Ook kan de bezoekersinformatie over het bezoek beter. In het onderzoek komt het belang naar voren van bezoek voor gedetineerden. De bezoekmomenten zorgen ervoor dat gedetineerden het contact met de buitenwereld niet verliezen. Ook draagt bezoek bij aan de maatschappelijke re-integratie. Bezoek brengt echter ook risico’s met zich mee, zowel voor de inrichting als voor de maatschappij. Voor de inrichting in de vorm van de binnenkomst van contrabande middels bezoek. Het risico voor de maatschappij ligt in de gevallen dat er sprake kan zijn van persoonsverwisselingen tussen gedetineerden en hun bezoekers.

Er worden in de onderzochte inrichtingen verschillende initiatieven getoond om het contact met de buitenwereld te bevorderen. Zo worden een aantal keer per jaar ouder-kind-dagen (OKD) georganiseerd, wat op grote belangstelling onder gedetineerden kan rekenen. Op deze dagen krijgen ouders de gelegenheid om met hun kinderen tot 16 jaar, te praten, spelen, huiswerk te maken of samen te eten. Voor die activiteiten is meestal 1,5 uur tot 2 uur beschikbaar.


Gezinsbenadering

In 2017 is het project gezinsbenadering van start gegaan. De gezinsbenadering is een gezamenlijk initiatief van de PI Veenhuizen, PI Leeuwarden en verschillende instanties die betrokken zijn bij het kind of de gedetineerde vader. Bij gezinsbenadering komt het belang van het kind op de eerste plaats. Het project heeft als doel dat het kind zo min mogelijk last heeft van het feit dat zijn of haar vader in de gevangenis zit. Daarnaast is het risico op terugval in crimineel gedrag kleiner als de gedetineerde vader een rol van betekenis kan spelen in het leven van zijn kind. In 2018 is een nieuwe stap gezet met de oprichting van een speciale vadervleugel. Op deze afdeling worden gedetineerde vaders bij elkaar geplaatst en kunnen ze deelnemen aan het project gezinsbenadering. Gedetineerde vaders die niet op de vadervleugel zitten, kunnen ook gebruik maken van de voorzieningen in het kader van de gezinsbenadering. Zo kunnen kinderen in een kindvriendelijk ingerichte gezinskamer op bezoek bij hun vader en is er een mogelijkheid dat vaders vanuit de eigen cel via skype hun kinderen voorlezen of helpen met huiswerk. Gedetineerden die zo goed gemotiveerd zijn dat ze geplaatst worden op de vadervleugel kunnen ook deelnemen aan speciale trainingen en cursussen over thema’s als vaderschap en opvoeden. Voor meer informatie over de gezinsbenadering zie onder meer: huisaanhuisleeuwarden.nl, Volkskrant.nl en Gezinsbenadering PI Leeuwarden.

 

-------------------------------------------------------------------------------------------

[1] Regeling van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie van 5 november 2015, nr. 689569, houdende wijziging van de Regeling model huisregels penitentiaire inrichtingen in verband met aanpassing van de voorwaarden voor het verlenen van bezoek zonder toezicht.
[2] C. Kelk, Nederlands detentierecht 2008, p. 222.