Sla inhoud over

Het re-integratiecentrum

Re-integratie
Om recidive te voorkomen en de justitiabele een goede kans te geven op een geslaagde terugkeer in de maatschappij, is het van belang de justitiabele zo goed mogelijk op zijn of haar  terugkeer voor te bereiden. Dit is onder andere neergelegd in artikel 2 van de Penitentiaire beginselenwet. In dit artikel is bepaald dat de tenuitvoerlegging van de vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende maatregel die aan de justitiabele is opgelegd, zoveel mogelijk dienstbaar wordt gemaakt aan de voorbereiding op de terugkeer in de maatschappij.

De justitiabele is in beginsel zelf verantwoordelijk voor een goede re-integratie. Dit betekent dat de justitiabele zelf de basiszaken dient te regelen die nodig zijn voor terugkeer in de maatschappij, zoals het regelen van een geldig legitimatiebewijs, onderdak en enige vorm van inkomen. De justitiabele kan daarbij wel worden ondersteund door ‘casemanagers’ (gevangenis) of ‘trajectbegeleiders’ (jeugdinrichting). Zij zijn het eerste aanspreekpunt.

Voor hulp en ondersteuning bij de re-integratie kan de justitiabele ook terecht bij het re-integratiecentrum van de penitentiaire inrichting waar de justitiabele verblijft. In iedere gevangenis is een integratiecentrum, een ‘binnen-Ric’, aanwezig. Ook na detentie is het mogelijk om gebruik te maken van een re-integratiecentrum, een zogenoemd ‘buiten-Ric’.

Begeleiding in het re-integratiecentrum
Het re-integratiecentrum is een ruimte in een penitentiaire inrichting met computers en informatiemateriaal waar justitiabelen terecht kunnen om de basisvoorwaarden voor hun re-integratie te regelen.
In het re-integratiecentrum staat de zelfredzaamheid van justitiabelen voorop. De medewerkers en vrijwilligers van het re-integratiecentrum kunnen de justitiabele helpen met het regelen van de basisvoorwaarden. De basisvoorwaarden zijn onderverdeeld in vijf primaire leefgebieden, te weten een identiteitsbewijs, werk en inkomen, zorgverzekering en zorg, huisvesting en financiën en schulden.[1] 

Identiteitsbewijs
De eerste stap is het regelen van een geldig identiteitsbewijs. Er dient ook een Digid-code te worden aangevraagd.

Werk en inkomen
Justitiabelen kunnen zich onder andere inschrijven op online vacaturebanken, ze kunnen een cv maken, een beroepskeuze test doen en een afspraak met een eventuele werkgever maken. Ook het aanvragen van een uitkering valt onder dit leefgebied.[2]

Zorgverzekering en zo mogelijk zorg
Binnen het leefgebied ‘zorg’ kan een zorgverzekering worden geactiveerd of opgeschort, er kan een cursus EHBO worden gevolgd en een huisarts worden gezocht.[3]
Het moet gaat om re-integratieactiviteiten. Het bellen van de huisarts wegens gezondheidsklachten valt hier bijvoorbeeld niet onder, dit moet gebeuren tijdens de reguliere belmomenten.[4]

Huisvesting
Justitiabelen kunnen zich inschrijven bij de woningcoöperatie, een regeling met een hypotheekverstrekker proberen te treffen en anti-kraakmogelijkheden onderzoeken.[5]

Financiën en schulden
Justitiabelen kunnen hun schulden bevriezen en een schuldenoverzicht maken. Daarnaast kunnen ze ook abonnementen opzeggen en zich inschrijven voor de module ‘Omgaan met Geld’.[6]

Naast deze vijf primaire leefgebieden staan er nog twee andere gebieden op de actielijst, te weten onderwijs en scholing en voorlichting. In het kader van onderwijs en scholing kunnen de justitiabelen zich in het re-integratiecentrum aanmelden voor een opleiding, een studiekeuzetest doen, contact opnemen met de gemeente en digitale formulieren invullen. Tevens kunnen sollicitatie- en intakegesprekken worden gehouden in het re-integratiecentrum. In het kader van voorlichting is het zowel voor de penitentiaire inrichting als voor ketenpartners, zoals de gemeente, mogelijk om themabijeenkomsten te organiseren en zo in direct contact met justitiabelen te komen.[7]

Re-integratiewijzer
Sinds 21 juli 2016 wordt in re-integratiecentra gebruik gemaakt van de digitale tool ‘de re-integratiewijzer’. Justitiabelen kunnen via deze tool online uitzoeken welke re-integratieactiviteiten beschikbaar zijn binnen hun eigen en andere inrichtingen. Re-integratieactiviteiten zijn onder andere opleidingen en trainingen. De re-integratiewijzer is toegankelijk voor alle justitiabelen en bij het gebruik ervan kunnen justitiabelen begeleiding krijgen van medewerkers en vrijwilligers.[8]

Na elk bezoek van een justitiabele aan het re-integratiecentrum maken de medewerkers een verslag op om de voortgang vast te leggen en de casemanagers en de gemeente in te lichten.

White-list
In de re-integratiecentra hebben justitiabelen toegang tot computers. De internettoegang van deze computers is echter beperkt. Alleen websites die nodig zijn om zaken rondom de terugkeer in de maatschappij te regelen, zijn toegankelijk. Deze websites worden van te voren geselecteerd door de medewerkers van de re-integratiecentra en geplaatst op een zogenaamde ‘White-list’.[9]

In het re-integratiecentrum zijn in beginsel ook twee computers met reguliere internetverbinding beschikbaar, aangezien soms ook websites die niet op de “White-list” staan, nodig zijn om aan de re-integratie te werken. Voordat justitiabelen van deze computers gebruik willen maken, moeten de justitiabelen een contract ondertekenen dat zij alleen de van tevoren afgesproken websites zullen bezoeken en dat zij geen misbruik van de hen geboden mogelijkheid zullen maken. De begeleiders in het re-integratiecentrum houden er toezicht op dat de afspraken worden nageleefd.

Persoonsgerichte benadering 
De persoonsgerichte benadering is een van de pijlers van een modern gevangeniswezen. Vanaf het moment dat een justitiabele de inrichting binnenkomt, dient daarom zo veel mogelijk informatie over de justitiabele te worden verzameld. Om het vergaren van informatie zo snel mogelijk te laten verlopen, is het streven om binnen tien werkdagen na binnenkomst de standaardprocedure Inkomsten- Screening en Selectieprocedure (hierna: ISS procedure) te starten. De vanuit deze procedure verkregen informatie wordt vervolgens in een Detentie en Re-integratieplan verwerkt.[10] In dit plan is vastgelegd op welke gebieden de justitiabele ondersteuning nodig heeft. Dit plan wordt vervolgens als uitgangspunt genomen bij het aanbieden van het re-integratietraject. Tevens wordt voor het aanbieden van de vormingsactiviteiten gekeken naar de detentiefase, groepsgeschiktheid en het feitelijk gedrag van de betreffende justitiabele.[11]

Detentie en re-integratieplan
Het persoonlijke Detentie en Re-integratieplan (D&R-plan) wordt zo snel mogelijk na binnenkomst in de penitentiaire inrichting voor iedere justitiabele opgesteld.[12]  Het D&R-plan is gebaseerd op recidive, criminogene factoren en de motivatie van de justitiabele. Om de motivatie van de justitiabele te meten, moeten de justitiabele een digitale vragenlijst invullen, ook wel de ‘Reflector’ genoemd. Mede op basis van deze vragenlijst wordt beoordeeld welke ondersteuning de justitiabele nodig heeft en wat de actiepunten zijn.
Justitiabelen kunnen vervolgens kiezen voor het programma ‘Kies voor verandering’ (KVV), waarbij de justitiabelen kunnen werken aan hun persoonlijk plan.[13]

Wekelijks wordt voor justitiabelen vier uur voor re-integratieactiviteiten in het dagprogramma gepland, die onder andere in het re-integratiecentrum worden besteed. Daarnaast kunnen justitiabelen tijdens deze uren terecht bij hun casemanagers, bij de medewerkers van het onderwijs en bij psychologen.[14]  Indien een justitiabele niet mee wil doen aan het programma wordt hij tijdens de uren die voor re-integratieactiviteiten zijn ingepland, ingesloten in zijn cel.

Werken aan re-integratie is een voorwaarde om te kunnen promoveren naar het plus-regime. Binnen het plus-regime krijgen justitiabelen onder andere meer vrijheden en wekelijks vijf uren extra aan activiteiten. Daarnaast is het alleen voor justitiabelen in het plusprogramma mogelijk om in een beperkt beveiligde inrichting geplaatst te worden.[15]  Wilt u meer over dit onderwerp lezen, klik dan hier.

Toegang tot het re-integratiecentrum
De justitiabelen krijgen op uitnodiging toegang tot het re-integratiecentrum. De justitiabele kan op drie manieren uitgenodigd worden.
Ten eerste krijgen alle justitiabelen in de eerste week van hun verblijf in de penitentiaire inrichting een uitnodiging voor een intakegesprek. Tijdens dit gesprek wordt de ‘‘Taalmeter’’ afgenomen, waarmee het taalniveau van de justitiabele wordt bepaald. Daarnaast wordt  een actiepuntenlijst samengesteld. 
Ten tweede kunnen justitiabelen zelf een verzoekbrief indienen met daarin hun hulpvraag. Vervolgens krijgt de justitiabele een uitnodiging van het re-integratiecentrum. De afspraak wordt normaal gesproken binnen twee dagen na het verzoek gepland en op uren dat de justitiabele geen andere activiteiten heeft. Het re-integratiecentrum is in beginsel vijf dagen per week op kantooruren geopend.[16]
Ten derde kan de justitiabele door een medewerker van het re-integratiecentrum worden opgeroepen, indien blijkt dat een vervolgafspraak nodig is.

Het re-integratiecentrum is toegankelijk voor alle justitiabelen, ongeacht of de justitiabele in het plusprogramma zit. De Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (hierna: RSJ) besliste in dit verband dat de enkele omstandigheid dat een justitiabele levenslang is gestraft niet redengevend kan zijn voor afwijzing van een verzoek om gebruik te mogen maken van het re-integratiecentrum. Volgens de RSJ is het evenwel niet onredelijk dat voor gebruikmaking van het re-integratiecentrum de eis wordt gesteld dat sprake dient te zijn van een concrete hulpvraag.[17]

De toegang tot het re-integratiecentrum is echter niet onvoorwaardelijk. Zo moet het voor de directeur mogelijk zijn om een ordemaatregel op te leggen van uitsluiting van deelname aan de activiteiten in het re-integratiecentrum voor de duur van veertien dagen, indien dit is vereist voor de orde en veiligheid in de inrichting.[18]

Beklagmogelijkheid

Als het re-integratietraject moeizaam van de grond komt en de justitiabele wel gemotiveerd is, kan de justitiabele in beklag. Blijkens artikel 60 van de Pbw is beklag mogelijk tegen een 'hem betreffende door of namens de directeur genomen beslissing'.  Met een beslissing wordt gelijkgesteld een verzuim of een weigering te beslissen, zoals het niet of moeizaam van de grond komen van het re-integratietraject.

Bevindingen re-integratiecentrum PI Nieuwegein

Het eerste re-integratiecentrum opende op 8 november 2012 haar deuren in de penitentiaire inrichting Nieuwegein.
Uit metingen is gebleken dat het re-integratiecentrum gemiddeld 513 bezoekers per maand trekt. Daarnaast wordt de digitale vragenlijst “Reflector” consequent afgenomen en zijn er steeds meer justitiabelen die kiezen voor het programma ‘Kies Voor Verandering”. Uit enquêtes is gebleken dat gemeenten enthousiast zijn en dat justitiabelen het re-integratiecentrum als meerwaarde zien.[19]

Toekomst
Ondanks dat het re-integratiecentrum een redelijk nieuw concept is, zijn er al innovaties in opkomst. Zo wordt er momenteel in PI Nieuwegein en PI Vught een pilot opgestart, die het mogelijk maakt voor justitiabelen  te kunnen videochatten met medewerkers van het Juridisch Loket.[20] Daarnaast is het in sommige re-integratiecentra mogelijk om een filmpje van het thuisfront te bekijken. Deze mogelijkheid zal naar verwachting in meerdere re-integratiecentra komen. Met het oog op de ouder-kind relatie, is het in de toekomst voor justitiabelen ook mogelijk om in het re-integratiecentrum met hun kinderen te skypen.
Tot slot zal er in de toekomst nauwer samengewerkt worden met de buiten-re-integratiecentra, waar ex-justitiabelen verder kunnen werken aan de actiepunten die in het binnen re-integratiecentrum zijn opgesteld.[21]
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
[1]  Artikel "aan de slag met re-integratie"
[2]  Actielijst leefgebieden 2016 p.3
[3]  Actielijst leefgebieden 2016 p.7
[4]  RSJ 28 december 2016, 16/2810/GA
[5]  Actielijst leefgebieden 2016 p.4
[6]  Actielijst leefgebieden 2016 p.5
[7]  Brochure “Samen aan de slag met de justitiabelen. De PI als uw ketenpartner
[8]  Re-integratiewijzer voor justitiabelen online
[9]  Informatieblad Re-integratiecentrum
[10] Informatie persoonsgerichte benadering DJI 
[11] Voortgangsrapportage Programma Modernisering Gevangeniswezen, Den Haag: Ministerie van Veiligheid en Justitie 2008, p. 8
[12] Regeling van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie van 10 februari 2014 houdende wijziging van de Regeling selectie, plaatsing en overplaatsing van justitiabelen in verband met de invoering van promoveren en degraderen van justitiabelen artikel 1C lid 1
[13] Informatieblad "Kies voor verandering"
[14] Sancties 2016/32 “Zelf werken aan terugkeer“ M.M. Kommer, paragraaf 6
[15] Promoveren/degraderen systeem
[16] KC 2016/052
[17] RSJ 15 mei 2015, 14/3891/GA
[18] KC 2016/051
[19] Presentatie re-integratiecentrum 2013 Jan Boer en Els Rijpkema
[20] interview door Rosalie de Jonge met Els Rijpkema (Staffunctionaris ketensamenwerking) en rondleiding in PI Nieuwegein d.d. 13-09-2016
[21] voorbeeld folder ‘Buiten-RIC’