Sla inhoud over

Het re-integratiecentrum

Om recidive te voorkomen en gedetineerden een goede kans te geven op een geslaagde terugkeer in de maatschappij, is het van belang dat er een goede aansluiting is van maatschappelijke voorzieningen na detentie. Dit is bovendien terug te voeren tot de uit artikel 2 Penitentiaire Beginselenwet (hierna Pbw) voortvloeiende opdracht voor de penitentiaire inrichting om gedetineerden zoveel mogelijk voor te bereiden op hun terugkeer in de maatschappij.[1]

Casemanagers binnen penitentiaire inrichtingen werken samen met de ketenpartners om de re-integratie en nazorg voor gedetineerden te bevorderen.[2] Sleutelbegrippen bij deze ondersteuning zijn zelfredzaamheid en eigen verantwoordelijkheid van gedetineerden. Re-integratiecentra binnen penitentiaire inrichtingen bieden gedetineerden steeds meer mogelijkheden om zelf actief mee te werken aan hun re-integratie.[3] Wel dient te worden opgemerkt dat voor strafrechtelijke vreemdelingen, wanneer ze “ter fine van uitzetting” zijn gedetineerd, geen re-integratie inspanningen worden verricht.

Persoonsgerichte benadering
Een van de pijlers voor een modern gevangeniswezen is volgens DJI de persoonsgerichte benadering. Vanaf het moment dat een persoon in de inrichting verblijft, dient daarom zo veel mogelijk informatie over diegene te worden verzameld. Om het vergaren van informatie zo snel mogelijk te laten verlopen, is het streven om binnen tien werkdagen na binnenkomst de standaardprocedure Inkomsten- Screening en Selectieprocedure (hierna: ISS procedure) te starten. De vanuit deze procedure verkregen informatie wordt vervolgens in een Detentie en Re-integratieplan verwerkt.[4] In dit plan is vastgelegd op welke gebieden de gedetineerde ondersteuning nodig heeft. Dit plan wordt vervolgens als uitgangspunt genomen bij het aanbieden van het re-integratietraject. Tevens wordt voor het aanbieden van de vormingsactiviteiten gekeken naar de detentiefase, groepsgeschiktheid en het feitelijk gedrag van de betreffende gedetineerde.[5]


Mogelijkheden in re-integratiecentra
Re-integratiecentra zijn ruimtes binnen een penitentiaire inrichting met computers en informatiemateriaal waar gedetineerden terecht kunnen om de basisvoorwaarden voor hun re-integratie te regelen. Belangrijk is dat de primaire leefgebieden zoals een identiteitsbewijs, werk of uitkering, zorg, huisvesting en schulden op orde zijn.[6]

De eerste stap is het aanvragen van een DigiD code, waarna de gedetineerden met de vijf leefgebieden aan de slag kunnen. Betreffende het leefgebied ‘werk/uitkering’ kunnen gedetineerden zich onder andere inschrijven op online vacaturebanken, ze kunnen een cv maken, een beroepskeuze test doen en een afspraak met een eventuele werkgever maken.[7]

Binnen het leefgebied ‘zorg’ kan een zorgverzekering worden geactiveerd of opgeschort, er kan een cursus EHBO worden gevolgd en een huisarts worden gezocht.[8]  Op de actielijst van het leefgebied ‘huisvesting’ staat dat gedetineerden zich kunnen inschrijven bij de woningcoöperatie, dat ze een regeling met een hypotheek verstrekker kunnen proberen te regelen en dat ze anders anti-kraakmogelijkheden kunnen onderzoeken.[9] Bij het laatste primaire leefgebied ‘schulden’ is het van belang dat gedetineerden hun schulden bevriezen en een schuldenoverzicht maken. Daarnaast kunnen ze ook abonnementen opzeggen en zich inschrijven voor de module ‘Omgaan met Geld’.[10]

Naast de vijf primaire leefgebieden kunnen de gedetineerden zich in het re-integratiecentrum ook aanmelden voor een opleiding, ze kunnen een studiekeuzetest doen, contact opnemen met de gemeente en digitale formulieren invullen. Tevens kunnen sollicitatie- en intakegesprekken worden gehouden in het re-integratiecentrum.

Daarnaast is het voor ketenpartners, zoals de gemeente, mogelijk om themabijeenkomsten te organiseren en zo in direct contact met gedetineerden te komen.[11]

Begeleiding in re-integratiecentra

In het re-integratiecentrum staat de zelfredzaamheid van gedetineerden voorop. Gedetineerden krijgen echter wel ondersteuning van vrijwilligers en HBO stagiaires die werkzaam zijn in het re-integratiecentrum. Deze medewerkers zijn aanwezig om gedetineerden te helpen in de digitale wereld, zoals hulp bij het invullen van formulieren en het voeren van telefoongesprekken.

Na elk bezoek van een gedetineerde maken de begeleiders een verslag op om de voortgang vast te leggen en de casemanagers en de gemeente in te lichten.

White-list

Binnen re-integratiecentra hebben gedetineerden toegang tot computers. De internettoegang van deze computers is echter beperkt, alleen websites die nodig zijn om zaken rondom de terugkeer in de maatschappij te regelen zijn toegankelijk. Deze websites worden van te voren geselecteerd door de medewerkers van de re-integratiecentra en geplaatst op een zogenaamde ‘White-list’.[12]

In het re-integratiecentrum zijn in beginsel ook twee computers met reguliere internetverbinding beschikbaar, aangezien soms ook websites die niet op de “White-list” staan nodig zijn om aan de re-integratie te werken. Vóór het gebruik hiervan moeten de gedetineerden een contract ondertekenen dat zij alleen de van tevoren afgesproken websites zullen bezoeken en dat zij geen misbruik van de hen geboden mogelijkheid zullen maken. De begeleiders in het re-integratiecentrum houden er toezicht op dat de afspraken worden nageleefd.

Re-integratiewijzer
Sinds 21 juli 2016 is binnen het gevangeniswezen de re-integratiewijzer in gebruik. Dit is een digitale tool die gebruikt wordt in re-integratiecentra. Gedetineerden kunnen via deze tool online uitzoeken welke re-integratieactiviteiten beschikbaar zijn binnen hun eigen inrichting en in andere inrichtingen. Het aanbod van re-integratieactiviteiten bevat onder andere opleidingen en trainingen. De re-integratiewijzer is toegankelijk voor alle gedetineerden en ook hierbij kunnen ze begeleiding krijgen van medewerkers en vrijwilligers.[13]


Persoonlijk plan
Na binnenkomst in de penitentiaire inrichting wordt voor iedere gedetineerde zo snel mogelijk een persoonlijk detentie- en re-integratieplan (D&R-plan) opgesteld.[14] Het D&R-plan is gebaseerd op recidive, criminogene factoren en de motivatie van gedetineerden. Om de motivatie van gedetineerden te meten moeten zij een digitale vragenlijst invullen, ook wel de ‘Reflector’ genoemd. Op basis van deze vragenlijst wordt tevens beoordeeld welke ondersteuning de gedetineerde nodig heeft en wat de actiepunten zijn.
Gedetineerden kunnen vervolgens kiezen voor het programma ‘Kies voor verandering’ (KVV), waarbij de gedetineerden kunnen werken aan hun persoonlijk plan.[15]

Wekelijks wordt voor gedetineerden vier uur voor re-integratieactiviteiten in het dagprogramma gepland, die onder andere in het re-integratiecentrum worden besteed. Daarnaast kunnen gedetineerden tijdens deze uren terecht bij hun casemanagers, bij de medewerkers van het onderwijs en bij psychologen.[16] Indien een gedetineerde niet mee wil doen aan het programma wordt hij tijdens de uren, die voor re-integratieactiviteiten zijn ingepland, ingesloten in zijn cel.

Werken aan re-integratie is een voorwaarde om te kunnen promoveren naar het plus-regime. Binnen het plus-regime krijgen gedetineerden onder andere meer vrijheden en wekelijks vijf uren extra aan activiteiten. Daarnaast is het slechts voor gedetineerden in het plusprogramma mogelijk om in een beperkt beveiligde inrichting geplaatst te worden.[17] Wilt u meer lezen over dit onderwerp lezen klik dan hier.

Toegang tot het re-integratiecentrum
Er zijn drie mogelijkheden voor gedetineerden om uitgenodigd te worden in het re-integratiecentrum. Ten eerste krijgen alle gedetineerden in de eerste week van hun verblijf in de penitentiaire inrichting een uitnodiging voor een intakegesprek. Tijdens dit gesprek wordt de ‘‘Taalmeter’’ afgenomen, waarmee het taalniveau van de gedetineerde wordt bepaald, en er wordt een actiepuntenlijst samengesteld. 

Ten tweede kunnen gedetineerden zelf een verzoekbriefje indienen met daarop hun hulpvraag. Vervolgens krijgt de gedetineerde een uitnodiging van het re-integratiecentrum. De afspraak wordt normaliter binnen twee dagen na het verzoek gepland op uren dat de gedetineerden geen andere activiteiten hebben. Het re-integratiecentrum is in beginsel vijf dagen per week op kantooruren geopend. Voor gedetineerden is het derhalve mogelijk om buiten de activiteiten, die zijn vastgelegd in het dagprogramma, gebruik te maken van het re-integratiecentrum. [18]

Ten derde kan de gedetineerde door een medewerker van het re-integratiecentrum worden opgeroepen, indien blijkt dat een vervolgafspraak nodig is.
Deze mogelijkheden gelden niet alleen voor gedetineerden die in het plusprogramma zitten. Het re-integratiecentrum is namelijk toegankelijk voor alle gedetineerden. De Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (hierna RSJ) besliste in dit verband dat de enkele omstandigheid dat een gedetineerde levenslang is gestraft niet redengevend kan zijn voor afwijzing van een verzoek om gebruik te mogen maken van het re-integratiecentrum. Volgens de RSJ is het evenwel niet onredelijk dat voor gebruikmaking van het re-integratiecentrum de eis wordt gesteld dat sprake dient te zijn van een concrete hulpvraag.[19]

De toegang tot het re-integratiecentrum is echter niet onvoorwaardelijk, zo heeft de beklagcommissie op 13 juli 2016 beslist dat het voor de directeur mogelijk moet zijn om een ordemaatregel op te leggen van uitsluiting van deelname aan de activiteiten in het re-integratiecentrum voor de duur van veertien dagen, indien dit is vereist voor de orde en veiligheid in de inrichting.[20]

Bevindingen re-integratiecentrum PI Nieuwegein
Het eerste re-integratiecentrum opende op 8 november 2012 haar deuren in de penitentiaire inrichting Nieuwegein.
Uit de bevindingen blijkt dat het re-integratiecentrum gemiddeld 513 bezoekers per maand trekt. Daarnaast wordt ook de “Reflector” consequent afgenomen en zijn er steeds meer gedetineerden die kiezen voor het programma ‘Kies Voor Verandering”. Uit enquêtes is gebleken dat gemeenten enthousiast zijn en dat gedetineerden het re-integratiecentrum als meerwaarde zien.[21]

Toekomst
Ondanks dat het re-integratiecentrum een redelijk nieuw concept is, zijn er al innovaties in opkomst. Zo wordt er momenteel in PI Nieuwegein en PI Vught een pilot opgestart waarbij gedetineerden kunnen videochatten met medewerkers van het Juridisch Loket.[22] Daarnaast is het in sommige re-integratiecentra mogelijk om een filmpje van het thuisfront te bekijken, dit zal naar verwachting worden uitgebreid naar meerdere re-integratiecentra. Met het oog op de ouder-kind relatie, is het in de toekomst voor gedetineerden ook mogelijk om in het re-integratiecentrum met hun kinderen te skypen.

Tot slot zal er in de toekomst nauwer samengewerkt worden met de zogeheten buiten re-integratiecentra, waar ex-gedetineerden verder kunnen werken aan de actiepunten die in het binnen re-integratiecentrum zijn opgesteld.[23]

Beklagmogelijkheid
Als het re-integratietraject moeizaam van de grond komt terwijl de gedetineerde wel gemotiveerd is, dan kan de gedetineerde in beklag. Blijkens artikel 60 van de Pbw is beklag immers mogelijk tegen een 'hem betreffende door of namens de directeur genomen beslissing'.  Met een beslissing wordt gelijkgesteld een verzuim of een weigering te beslissen.

 


Bronnen:
[1] artikel 2 lid 2 Pbw
[2] Brochure “Samen aan de slag met de gedetineerden. De PI als uw ketenpartner
[3] Programma Modernisering Gevangeniswezen (Kamerstukken II 2007/08, 24587, 299)
[4] Informatie persoonsgerichte benadering DJI
[5] Voortgangsrapportage Programma Modernisering Gevangeniswezen, Den Haag: Ministerie van Veiligheid en Justitie 2008, p. 8.
[6] Artikel "aan de slag met re-integratie"
[7] Actielijst leefgebieden 2016 p.3
[8] Actielijst leefgebieden 2016 p.7
[9] Actielijst leefgebieden 2016 p.4
[10] Actielijst leefgebieden 2016 p.5
[11] Brochure “Samen aan de slag met de gedetineerden. De PI als uw ketenpartner
[12] Informatieblad Re-integratiecentrum
[13] Re-integratiewijzer voor gedetineerden online
[14] Regeling van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie van 10 februari 2014 houdende wijziging van de Regeling selectie, plaatsing en overplaatsing van gedetineerden in verband met de invoering van promoveren en degraderen van gedetineerden artikel 1C lid 1
[15] Informatieblad "Kies voor verandering"
[16] Sancties 2016/32 “Zelf werken aan terugkeer“ M.M. Kommer, paragraaf 6, 18-07-2016
[17] artikel promoveren/degraderen systeem binnen gevangenis in werking
[18] KC 2016/052
[19] RSJ 15 mei 2015, 14/3891/GA
[20] KC 2016/051

[21] Presentatie re-integratiecentrum 2013 Jan Boer en Els Rijpkema
[22] interview door Rosalie de Jonge met Els Rijpkema (Staffunctionaris ketensamenwerking) en rondleiding in PI Nieuwegein d.d. 13-09-2016
[23] voorbeeld folder ‘Buiten-RIC’