KC 2008/003

De klacht

[…] (hierna: klager) heeft op 26 oktober 2007 beklag gedaan over de beslissing van de directeur hem een straf op te leggen, inhoudende 3 dagen opsluiting in eigen cel of verblijfsruimte zonder televisie. De directeur is daartoe overgegaan, op grond van de overweging dat uit een bij klager afgenomen urinecontrole gebleken is dat klager soft drugs heeft gebruikt (THC 81).

De directeur heeft een schriftelijke reactie gedateerd 16 november 2007 ingediend.

De mondelinge behandeling van de klacht heeft plaatsgevonden op 20 november 2007. Aanwezig waren: de directeur, klager, […], voorzitter van de beklagcommissie, en […], secretaris. Een verslag van deze behandeling is aan deze beschikking gehecht.

Na deze behandeling heeft de voorzitter van de beklagcommissie zich bij brief van 22 november 2007 gewend tot het Deltalab te […]. Deze brief is op 27 december 2007 beantwoord.

Vervolgens zijn de directeur en klager in de gelegenheid gesteld een reactie op laatstgenoemde brief in te dienen. Beiden hebben van deze gelegenheid gebruik gemaakt, de directeur bij fax van 10 januari 2008 en klager bij brief, ingekomen op 18 januari 2008.

Standpunten van partijen
Standpunt van klager
Klager stelt, samengevat, dat ten onrechte door de directeur geen rekening is gehouden met de omstandigheid dat hij een langdurig en stevig gebruiker/roker van goede kwaliteitsweed is (ruim 22 jaar), dat hij de afgelopen 18 jaar als coffeeshophouder dagelijks gedurende 13 uur is blootgesteld aan soft drugs en dat hij sinds zijn melding bij het politiebureau niets meer heeft gebruikt. Klager is in de PIT op de 16de dag na zijn binnenkomst gecontroleerd. Het resultaat was een THC-gehalte van 81, bij een creatinewaarde van 22,6 mmol/l. Klager stelt dat daarom in zijn specifieke geval de normaliter gebruikelijk cut-off waarde van 50 niet gehanteerd zou mogen worden.

Standpunt van de directeur
In zijn reactie van 16 november 2007 heeft de directeur onder meer het volgende naar voren gebracht: “Teneinde de problematiek rondom verslaving beheersbaar te houden is de controle op de aanwezigheid van gedragbeïnvloedende middelen in de urine van gedetineerden noodzakelijk. De PI […] houdt zich hiervoor aan de regels die gesteld zijn in de Regeling Urinecontrole Penitentiaire Inrichtingen en laat het onderzoek uitvoeren in het Deltalab. De resultaten die daar geconstateerd worden zijn leidraad in het door de PI gehanteerde beleid. Deltalab hanteert een THC-waarde van 50 als ondergrens voor het benoemen van een positief resultaat na een urinecontrole na ongeveer 10 tot 14 dagen na binnenkomst in de inrichting. De bij de heer […] na 16 dagen na binnenkomst geconstateerde THC-waarde van 81 wijkt hier zodanig vanaf, dat naar onze mening er van kan worden uitgegaan dat hij in de inrichting gebruikt heeft en dat de disciplinaire straf van drie dagen eigen cel zonder televisie hem terecht is opgelegd.”

De beoordeling
3.1 De PI […] pleegt, zoals vele andere penitentiaire inrichtingen, de in het kader van urinecontroles bij gedetineerden afgenomen urinemonsters te laten onderzoeken door het Deltalab te […].

3.2 Gelet op de hierboven door klager en de directeur ingenomen standpunten heeft de voorzitter van de beklagcommissie zich tot dit Deltalab gewend.

3.3 Bij brief van 22 november 2007 is het volgende aan het Deltalab voorgelegd: “Naar aanleiding van een bij klager op 17 oktober 2007 afgenomen urinecontrole is door de directeur een straf opgelegd, omdat de zogenaamde cut-off waarde van 50 is overschreden (THC: 81, bij een creatinegehalte van 22,6 mmol/l). Klager stelt, samengevat, dat ten onrechte geen rekening is gehouden met de omstandigheid dat hij een langdurig en stevig gebruiker/roker van goede kwaliteitsweed is (ruim 22 jaar), dat hij de afgelopen 18 jaar als coffeeshophouder dagelijks gedurende 13 uur is blootgesteld aan softdrugs en dat hij sinds zijn melding bij het politiebureau niets heeft gebruikt. Klager is in de PIT op de 16e dag na zijn binnenkomst gecontroleerd met bovengenoemd resultaat. Bij zijn binnenkomst heeft geen startmeting plaatsgevonden. Klager stelt in feite dat gelet op de hierboven samengevatte - en door de directie niet bestreden - feiten en omstandigheden in zijn specifieke geval de normaliter gebruikte cut-off waarde van 50 niet gehanteerd zou mogen worden. Graag verneem ik uw gemotiveerde visie op deze kwestie, mede in het licht van de informatie in de Drugs informatiemap van het Deltalab. Op pg. 9 staat dat de vermelde concentratie (bij een positieve urine) slechts een globale indicatie voor de concentratie drug in urine is en geen maat voor de gebruikte hoeveelheid omdat de concentratie drug in urine van veel factoren afhankelijk is (individueel metabolisme, concentrerend vermogen van de nier, hoeveelheid vocht die men tot zich neemt). En: het zou het beste zijn om de gerapporteerde uitslagen slechts te rapporteren als “positief” of “negatief”. Alleen bij voldoende expertise en aanvullende gegevens kan een uitspraak worden gedaan over bijgebruik van drugs.”

3.4 Bij brief van 27 december 2007 heeft […], als klinisch chemicus verbonden aan Deltalab, als volgt gereageerd:

“Door mij kort samengevat komt de gestelde vraag in uw brief op het volgende neer: Is het mogelijk, dat iemand, die jarenlang frequent cannabis (producten) heeft gebruikt en daarmee stopt, 16 dagen na het laatste gebruik nog een THC-concentratie in zijn urine heeft, die boven de cut-off waarde van 50 ligt.

De halfwaardetijd (de tijd die het duurt dat de concentratie van een stof in de bloedsomloop tot de helft is gedaald) heeft voor THC een ruime spreiding, nl.: 25-57 uur (Ellenhorn’s Medical Toxocology, 2e uitgave, blz. 389). De halfwaardetijd is van persoon tot persoon verschillend en is afhankelijk van het feit, of het gebruik incidenteel, dan wel chronisch is.

Als vuistregel kan gesteld worden, dat na 10x de halfwaardetijd een stof niet meer aantoonbaar is, indien in de tussentijd geen nieuwe opname plaatsvindt. Voor THC zal deze periode dus 10-24 dagen bedragen. Uit onze praktijk weten we dat, gemiddeld genomen, THC na 2 weken niet meer aantoonbaar is, maar dat het incidenteel kan gebeuren dat THC na 3 weken nog aantoonbaar (met een concentratie boven de cut-off waarde) is. Hiermee moet de hierboven geformuleerde vraag bevestigend worden beantwoord.

Aangezien van uw cliënt geen THC-waarde in de urine is gemeten op het moment van opname, kan aan de hand van de meting na 16 dagen niet gesteld worden, dat in de periode van 16 dagen na opname hernieuwd gebruik van cannabis(producten) heeft plaatsgevonden.”

3.5 Bij faxbericht van 10 januari 2008 heeft de directeur de volgende reactie gegeven:

“Betrokkene geeft als bijzonderheid voor de overschrijding van de standaardtermijn, waarop THC uit het lichaam verdwenen moet zijn, aan langdurig (ruim 2 jaar) goede softdrugs te gebruiken. Het wekt mijn grote verbazing dat hij bij alle intakes in de inrichting aangeeft niet verslaafd te zijn! Tevens blijkt zijn bewering 18 jaar in een coffeeshop te werken met een gemiddelde werkduur van 13 uur per dag ook anders te liggen. Ook hier blijkt hij bij de intake iets anders aan te geven. Hij vertelt geen salaris of uitkering te krijgen omdat ‘hij een zaak had, die door de Kamer van Koophandel gestaakt is’ en hij nu onderhouden wordt door zijn familie. Ook geeft hij aan hulp van de inrichting nodig te hebben bij het vinden van werk en huisvesting. Ik heb telefonisch contact gehad met […] van het Deltalab over zijn schrijven. Hij gaf mij aan dat ongeveer één op de duizend een afwijking van de 14 dagen termijn kan hebben. Ik vind, dat gezien de tegenstrijdige verklaringen van […], hij niet tot die uitzondering behoort. Ook wil ik nog vermelden dat het beklagrecht voor gedetineerden gebaseerd is op redelijkheid en billijkheid en niet op bewijsvoering conform het strafprocesrecht.”

3.6 Klager is blijkens zijn reactie van 18 januari 2008 van mening dat zijn standpunt door het Deltalab wordt ondersteund. Hij betwist voorts dat hij verslaafd is en dat bij de intake slechts is gevraagd naar eventuele verslaafdheid aan hard drugs.

3.7 De voorzitter van de beklagcommissie stelt voorop dat hij niet treedt in de merites van het drugsbeleid van de PI […]. Een straf dient echter wel te steunen op een deugdelijke en correct gemotiveerde grondslag. In het geval van klager is de straf is gebaseerd op de aanname dat klager tijdens zijn verblijf in de PIT heeft “bijgebruikt”. Gelet op het bovenstaande, en met name de hierboven onder 3.4 weergegeven reactie van Deltalab, is naar het oordeel van de voorzitter van de beklagcommissie echter onvoldoende aannemelijk geworden dat de in de - bij gelegenheid van de urinecontrole van 17 oktober 2007 afgenomen - urine van klager aangetroffen THC-waarde van 81 slechts kan worden verklaard door deze aanname van bijgebruik.

Gelet daarop is de bestreden beslissing van de directeur genomen in strijd met een in de inrichting geldend wettelijk voorschrift. Het beklag is derhalve gegrond en de beslissing dient te worden vernietigd. Bepaald wordt dat klager recht heeft op een tegemoetkoming van € 15,=.

Ten overvloede wordt nog het volgende opgemerkt:

 - procedureel wordt het minder juist geacht dat de directeur zich - hangende de beklagprocedure - rechtstreeks en buiten medeweten van klager en de voorzitter van de beklagcommissie tot het Deltalab heeft gewend teneinde een nadere reactie te verkrijgen; indien de directeur dit noodzakelijk acht, is het gewenst dat hij zich tot de voorzitter van de beklagcommissie richt en voor dit nader onderzoek aan hem toestemming te vraagt; - teneinde discussies over “bijgebruik” van drugs te voorkomen, lijkt het aanbevelenswaardig te overwegen bij gedetineerden direct bij binnenkomst een urinecontrole af te nemen. In dit verband wordt verwezen naar de uitspraak van de Beroepscommissie van de RSJ van 7 augustus 2007, 07/1213/GA.

De uitspraak
De voorzitter van de beklagcommissie:

- verklaart het beroep gegrond;

- vernietigt de beslissing van de directeur;

- bepaalt dat aan klager ten laste van de PI […] een tegemoetkoming toekomt van € 15,=.

De secretaris                                                                            De voorzitter

[…], 7 februari 2008