Sla inhoud over

Methodieken en gedragsinterventies

Methodieken
In elke justitiële jeugdinrichting (JJI) wordt sinds 2010 gewerkt met één basismethodiek genaamd YOUTURN. In YOUTURN draait alles om het aanleren van eigen verantwoordelijkheid. Met deze methodiek kunnen de professionals in alle JJI’s jongeren op een eenduidige manier bejegenen en behandelen. De tijd ‘binnen de inrichting’ wordt zo goed mogelijk benut om het recidiverisico terug te dringen en een geslaagde resocialisatie voor te bereiden.

In YOUTURN zijn twee bestaande methodieken geïntegreerd: het Sociaal Competentiemodel[1] en EQUIP[2]. Hieraan zijn verschillende elementen toegevoegd, zoals trajectgericht werken in samenwerking met ketenpartners, de inzet van gevalideerde screenings- en meetinstrumenten, intensieve samenwerking tussen mentor en jongere en ouderparticipatie.

Naar aanleiding van diverse ontwikkelingen en nieuwe inzichten zijn in juni 2015 door de JJI’s, de sector JJI van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) en Stichting 180 de in 2009 ontwikkelde handleidingen vernieuwd. Zo is de uit de VS afkomstige methodiek EQUIP omgezet naar een methodiek die geschikt is voor de Nederlandse situatie en is het groepsprogramma ‘TOPs!’ ontwikkeld. Ook is er meer aandacht gekomen voor ouderparticipatie en systeemgericht werken. Daarnaast heeft leefklimaatonderzoek geresulteerd in meer zicht op de ervaringen van jongeren met betrekking tot steun, zingeving en veiligheid in de inrichting. Ook maakte de plaatsing van steeds meer 18- tot 23-jarigen een herziening van het zorgaanbod voor jongvolwassenen noodzakelijk. Tot slot is er de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in het waarborgen van de kwaliteit van de trainers en trainingen.

YOUTURN
De YOUTURN-basismethodiek bestaat uit vijf fasen, waarvan de eerste twee fasen zich richten op instroom, stabilisatie en motivatie van de jongeren. Met YOUTURN wordt beoogd een positieve groepscultuur en een veilig leefklimaat te ontwikkelen. YOUTURN heeft daarnaast tot doel een hogere mate van professionalisering en landelijk uniformiteit tussen de JJI's te bewerkstelligen.
De basismethodiek is ontwikkeld om recidive te voorkomen en criminogene factoren te verminderen. De

 

Betekenis voor jeugdigen
Met YOUTURN is voor de jeugdigen het leven in de inrichting beter te voorspellen en te overzien. Ze weten altijd precies hoe hun dagprogramma eruit ziet en wat er van ze wordt verlangd. Ook bij een eventuele overplaatsing, want alle JJI’s werken volgens dezelfde methodiek: de behandeling wordt gewoon voortgezet en de bejegening is hetzelfde.

Betekenis voor medewerkers
Op de groepen vervullen de medewerkers binnen YOUTURN drie rollen: die van mentor van een jongere, groepsleider en trainer. Een methodiekcoach begeleidt de medewerkers op de groep bij het uitvoeren van YOUTURN. Voor de medewerkers van de JJI’s brengt YOUTURN dus naast duidelijkheid ook afwisseling in het werk, omdat ze verschillende rollen vervullen in onderdelen van de methodiek. De methodiek stelt medewerkers binnen de inrichting in staat om allemaal op dezelfde manier met jeugdigen te werken.

Eigen verantwoordelijkheid
In YOUTURN draait alles om het aanleren van eigen verantwoordelijkheid. Medewerkers van de leefgroep en docenten van de school (de trainers) leren jeugdigen omgaan met kwaadheid, lastige morele keuzes en hoe ze zich sociaal vaardig kunnen gedragen. Vervolgens gaan de jeugdigen onder leiding van trainers elkaar helpen om moeilijke situaties op te lossen. Ondertussen krijgen ze op de groep en op school voortdurend feedback op hun gedrag. 


Fasering
YOUTURN bestaat uit vijf fases. Afhankelijk van de rechter doorloopt een jeugdige een meer fases van de methodiek. Fase 1 betreft de intake, fase 2: het dagprogramma, fase 3: persoonlijke ontwikkeling, fase 4: resocialisatie, fase 5: nazorg. De eerste drie fases vinden binnen de inrichting plaats, de laatste twee buiten de inrichting.

In de verschillende fases van YOUTURN worden profielen ingezet. In de eerste fase is dit het instroomprofiel. De profielen dienen ertoe bepaalde vaardigheden aan te leren; na het behalen van een basisprofiel worden nieuwe doelen gesteld en nieuwe profielen gekozen. De basisprofielen zijn voor elke jeugdige gelijk, de ontwikkelprofielen richten zich specifiek op de problematiek van de individuele jeugdige.

Klik hier om het YOUTURN informatieblad in te zien.

TOPs!
TOPs! is een groepsprogramma voor jongeren van 12 tot en met 23 jaar met antisociaal of delinquent gedrag. Dit gedrag wordt gekenmerkt door een tekort aan sociale vaardigheden, een achterstand in de morele en sociaal-emotionele ontwikkeling en cognitieve vertekeningen zoals egoïsme en anderen de schuld geven. De jeugdigen worden bewust gemaakt van hun eigen denken en doen en hen wordt geleerd hier verantwoordelijkheid voor te nemen. TOPs! leert de jeugdigen dat ze in iedere situatie kunnen kiezen voor een positieve oplossing. Zo wordt een stevig fundament gelegd voor een toekomst met positief en pro-sociaal gedrag. Zowel binnen als buiten de groep.

Doelgroep
TOPs! is een gedragsinterventie voor jeugdigen binnen justitiële (jeugd)inrichtingen, instellingen voor (ambulante) jeugdzorg en (jeugd-)GGZ-instellingen. Tops! wordt aangeboden door Stichting 180. Het programma is geschikt voor jongeren met een normale intelligentie en jongeren met een licht verstandelijke beperking (IQ minimaal 55). Het programma is zodanig opgezet dat jeugdigen op ieder moment in het programma kunnen instromen. Het programma besteedt veel aandacht aan het leren toepassen van helpende gedachten (zogenaamde TOP-gedachten). Er wordt vooral gewerkt met peer-groups. In deze groepen staat het creëren van een positieve groepscultuur centraal, waardoor jeugdigen worden gemotiveerd en hen wordt geleerd elkaar te helpen, aan te spreken en van elkaar te leren.


Doelen
De doelen van het programma zijn het verbeteren van sociale vaardigheden, moreel redeneren en het leren omgaan met boosheid. Om dit te bereiken besteedt TOPs! veel aandacht aan het leren toepassen van helpende gedachten (zogenaamde TOP-gedachten) en wordt er vooral gewerkt binnen peer groups. In deze groepen staat het creëren van een positieve groepscultuur centraal, waardoor de jeugdigen worden gemotiveerd en geleerd elkaar te helpen, aan te spreken en van elkaar te leren.

De duur van het programma
Bij een frequentie van drie tot vier bijeenkomsten per week duurt het complete programma ongeveer drie maanden. Het programma begint met een aantal startbijeenkomsten, waarin wordt gewerkt aan een positieve groepscultuur als basis voor het vervolg van het programma. De jeugdigen maken kennis met elkaar, maken afspraken en leren termen als ‘TOP-gedachten’ en ‘TOP-gedrag’, waar ze gedurende het programma in getraind worden.


Het vervolg van het programma bestaat uit TIP-bijeenkomsten, waar jeugdigen lastige situaties en ervaringen uit hun dagelijks leven met elkaar bespreken. Ze spreken elkaar aan op hun gedrag en leren positief gedrag van elkaar over te nemen.

Ter ondersteuning van de TIP-bijeenkomsten zijn er drie soorten trainingsbijeenkomsten:

1. Omgaan met boosheid: tijdens deze bijeenkomsten leren de jeugdigen inzien dat slaan, schoppen en vechten uitingen van onmacht zijn en dat ander – pro-sociaal – gedrag een teken van sterkte is.
2. Sociale vaardigheden: de jeugdigen oefenen tijdens deze bijeenkomsten hoe je pro-sociaal kunt reageren in sociale situaties. Voorbeelden van vaardigheden die geoefend worden, zijn omgaan met groepsdruk en rustig blijven als je uitgedaagd wordt.
3. Moreel redeneren: tijdens deze bijeenkomsten gaan jeugdigen aan de hand van voorbeeldsituaties (morele dilemma’s) met elkaar in discussie. Tijdens deze discussies worden overtuigingen, waarden en normen bespreekbaar gemaakt. Bovendien leren de jeugdigen voor iedere situatie moreel juiste oplossingen te verzinnen en na te denken over de keuzes die zij maken.

De bijeenkomsten voor de jeugdigen worden aangevuld met ouderbijeenkomsten, waarin ouders worden geïnformeerd over en getraind in TOPs!, zodat TOPs! in de thuissituatie voortgezet kan worden.

Klik hier voor meer informatie over TOPs!.

Workwise
Doel
Work-Wise is een traject dat jeugdigen in een JJI op weg helpt naar een passende baan of beroepsopleiding. Work-Wise is er voor alle jeugdigen die langer dan drie weken in een JJI blijven. Work-Wise wordt aangeboden door alle JJI’s en door meerdere JeugdZorgPlus . Het Work-Wise traject is ontwikkeld in samenwerking met alle jeugdinrichtingen in Nederland. Zo wordt er allemaal op dezelfde manier gewerkt en kan ervaring en kennis gebundeld worden. Er wordt gewerkt met één doel: de jeugdigen met de beste begeleiding alle mogelijkheden geven om succesvol terug te keren in de samenleving.

Samenwerkende ketenpartners
Een Work-Wise traject staat niet op zichzelf, maar is onderdeel van een samenwerkende keten. Die keten begint al voordat een jeugdige een inrichting of instelling binnenkomt en eindigt pas lang na afloop. Daarom wordt nauw samengewerkt met ketenpartners als de Raad voor de Kinderbescherming, de (jeugd)reclassering, bureaus jeugdzorg en gemeenten. Ook scholen en werkgevers zijn belangrijke partners in de keten die moet zorgen voor een succesvolle resocialisatie van de jeugdigen.

Het traject
Het Work-Wise traject begint direct na aankomst in de inrichting, maar richt zich met name op de periode later, buiten de inrichting. Het traject bestaat uit vier fasen. Per fase krijgt de jongere steeds meer (arbeids)vaardigheden onder de knie. In de eerste fase wordt de jeugdige geholpen bij het kiezen van een beroep of beroepsrichting. In de tweede fase wordt de jeugdige geholpen bij het halen van een vakdiploma. Als dat is gelukt, wordt de jeugdige in de derde fase geholpen bij het zoeken van eens stage of baan. In de laatste fase woont de jeugdige weer buiten de inrichting en krijgt hij of zij begeleiding van een ketenpartner, zoals bijvoorbeeld de jeugdreclassering.

 

Hoewel de focus ligt op het opleiden en het vinden van werk, wordt er binnen het traject meer geleerd dan dat. Zo wordt er geleerd om op eigen benen te staan en om op een goede manier met vrije tijd om te gaan. Er wordt aandacht besteed aan het vinden van vrienden, studiegenoten en collega’s waar je echt wat aan hebt. Daarnaast wordt er gewerkt aan de band met de familie en, als daarvan sprake is, aan zelfstandig wonen. Work-Wise heeft aandacht voor al dat soort zaken.

ITB-er
Het Work-Wise traject kenmerkt zich door ketensamenwerking, een plan op maat voor iedere jongere én door intensieve persoonlijke begeleiding. Iedere Work-Wise jongere krijgt een Individueel Trajectbegeleider (ITB’er) die hem of haar van de eerste tot de laatste dag ondersteunt, coacht en begeleidt. Deze ITB’er is in dienst van de inrichting waar de jeugdige is geplaatst.
De ITB’er fungeert als spil en motivator bij het kiezen van een studie en het vinden van een stage en baan. Daarnaast is de ITB’er bezig met het versterken van de randvoorwaarden, zoals een goede vrijetijdsbesteding, een stabiel sociaal netwerk en een goede woonruimte. Ook dit zijn belangrijke factoren om recidive te voorkomen.

Klik hier voor meer informatie over Workwise.


Erkenningscommissie Justitiële Interventies
In elke JJI wordt gewerkt met erkende gedragsinterventies, zoals Tops! of WorkWise. Op basis van de gesignaleerde problematiek wordt bepaald welke gedragsinterventie voor een gedragsverandering bij de jeugdige kan zorgen. Gedragsinterventies zijn therapieën of behandelingen die zich richten op criminogene factoren, zoals alcohol- en drugsgebruik, delictgedrag, agressieregulatie of verstoorde seksuele waarnemingen. De interventie moet ervoor zorgen dat de jeugdige niet meer terugvalt in zijn probleemgedrag. De gedragsinterventies worden over het algemeen ingezet bij jeugdigen die langer dan drie maanden in een JJI verblijven.

 

De gedragsinterventies zijn erkend door de Erkenningscommissie Interventies, een onafhankelijke landelijke commissie die interventies beoordeelt op kwaliteit en effectiviteit.

De Erkenningscommissie Interventies bestaat uit tien deelcommissies, waaronder de Erkenningscommissie Justitiële Interventies. De commissie bestaat uit twaalf deskundigen uit wetenschap, beleid en praktijk en vergadert vier keer per jaar.

De Erkenningscommissie Justitiële Interventies wordt ondersteund door het Nederlands Jeugdinstituut, Movisie en het Trimbos-instituut. Deze instituten hebben geen inhoudelijke rol bij de beoordeling van interventies, maar ondersteunen en coördineren het erkenningstraject voor indieners en de erkenningscommissie.[3] Door welk instituut de indiener wordt ondersteund, hangt af van de doelgroep van de interventie.

Niet alle interventies komen in aanmerking voor beoordeling door de Erkenningscommissie Justitiële Interventies. Om in aanmerking te komen, moet een interventie voldoen aan de volgende criteria:

  1. De interventie heeft een planmatige en doelgerichte aanpak;
  2. De Interventie wordt uitgevoerd in Nederland;
  3. Er is een Nederlandstalige handleiding beschikbaar;
  4. Er is een procesevaluatie beschikbaar;
  5. De aanvrager is de eigenaar of licentiehouder van de interventie.


De erkenningscommissie beoordeelt of de interventie in voldoende mate voldoet aan de criteria voor erkenning. Er zijn vier niveaus waarop de commissie een interventie kan erkennen. Ook kan een interventie onder voorbehoud worden erkend, als de commissie vindt dat er een paar eenvoudige aanvullingen of wijzigingen moeten worden aangebracht om volledig aan de criteria te voldoen. Men krijgt een half jaar om de aanpassingen te doen en de interventie opnieuw (versneld) in te brengen. Een positief beoordeelde interventie wordt gepubliceerd op de website justitiëleinterventies.nl, met een korte omschrijving, het oordeel en een link naar het werkblad.
Het oordeel van de commissie is vijf jaar geldig. Voor een herbeoordeling geldt dezelfde procedure als voor de eerste beoordeling van de interventie. De interventies waarvan geen herbeoordeling plaatsvindt, worden verwijderd uit de databank.

Andere erkende gedragsinterventies

Naast de bovengenoemde erkende interventies bieden de meeste JJI’s ook therapieën aan als Vaktherapie, Cognitieve gedragstherapie en EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing), al dan niet uitgevoerd door een GGZ-instelling.

Alle interventies voor de JJI’s, zoals Work-Wise, TOPs!, Aan de Slag, Solide Basis voor de Toekomst, Brains4Use, Leren van Delict, In Control!, Agressieregulatie op Maat en SoVa op Maat, Out of the Circle en Savry, worden beheerd door Stichting 180.

Stichting 180 is een kennis- en netwerkorganisatie, die zich tot doel stelt de maatschappelijke positie van kwetsbare en risicojongeren te verbeteren. Dit doet Stichting 180 door het aanbieden van gedragsinterventies en programma’s, trainingen, advies, audits, resultaatmetingen en dataverzameling aan organisaties die werken met jongeren.

 

Voor meer informatie over Stichting 180, klik hier.

 

[1] In het Sociaal Competentiemodel staat het versterken van vaardigheden om bepaalde ontwikkelingstaken te volbrengen centraal. Hierbij geven begeleiders gedragsinstructies en feedback op zowel positief als negatief gedrag (Slot & Spanjaard, 2004).

[2] EQUIP is een niet meer erkende groepsinterventie waarbij de verantwoordelijkheid vooral bij de jongeren zelf wordt gelegd en naar een positieve leercultuur wordt gestreefd (Gibbs, Potter & Goldstein, 1995). Middels groepsbijeenkomsten (EQUIP) over morele ontwikkeling, omgaan met kwaadheid en sociale vaardigheden krijgen jongeren handvatten om op een constructieve manier te leren denken en doen. In andere groepsbijeenkomsten (TIP) brengen alle jongeren een persoonlijke situatie in, die wordt besproken met behulp van de 5G's (gebeurtenis, gedrag, gevoel, gedachte en gevolg). 

[3] Jusititiëleinterventies.nl