In de praktijk

Om een goed beeld te kunnen krijgen van onderwijs in de inrichting heb ik een bezoek gebracht aan Penitentiaire Inrichtingen (PI) Utrecht, locatie Nieuwegein. Daar heb ik, in een van de leslokalen, gesproken met een medewerker van onderwijs. Gedetineerden krijgen in dit lokaal les en kunnen er daarnaast ook zelf studeren. Het lokaal is net verbouwd en er zijn een groot aantal werkplekken, waarvan een deel ook met een personal computer.

PI Nieuwegein heeft zowel de bestemming van gevangenis als die van huis van bewaring. De gedetineerden die geïnteresseerd zijn in het volgen van onderwijs, worden er in de gelegenheid gesteld om onderwijs te volgen. Hierbij wordt geen onderscheid gemaakt tussen afgestraften en voorlopig gehechten. Beide groepen mogen deelnemen aan de aangeboden cursussen. Alleen indien een gedetineerde (nog) verblijft op de inkomstenafdeling heeft hij geen recht op het volgen van onderwijs. Op deze afdeling zitten over het algemeen mannen die een vervangende hechtenis uitzitten (bijvoorbeeld omdat ze een boete niet hebben betaald). Zij zitten vaak voor een zeer korte periode vast. Het volgen van cursussen, die meestal een langere periode in beslag nemen, heeft voor deze groep dan ook geen nut.

Het nadeel van het aanbieden van onderwijs aan voorlopig gehechten is wel dat zij de inrichting over het algemeen al verlaten, voordat ze de cursus hebben kunnen afronden. Het behalen van een diploma is hier echter geen doel op zich. Ook als gedetineerden slechts een paar lessen hebben kunnen volgen is het al goed dat ze hebben geleerd om te leren. Bovendien krijgen gedetineerden, wanneer zij in vrijheid worden gesteld de kans om in de vrije samenleving hun opleiding af te maken. Daarvoor dienen ze zich te melden bij de gemeente. Om dit goed te kunnen stroomlijnen is de PI Nieuwegein momenteel bezig met een samenwerking tussen de inrichting en de gemeente.

Er worden verschillende soorten cursussen aangeboden in PI Nieuwegein, waaronder Nederlands (onder andere voor analfabeten en allochtonen), Engels, Ondernemerschap (onder andere boekhouding en marketing), Veiligheidscertificaat, Computercursus en Sollicitatietraining.
Daarnaast worden de gedetineerden die zelfstandig een schriftelijke studie (van buiten de inrichting) volgen, waar nodig en mogelijk, begeleid. Voor een aantal cursussen kan een erkend diploma of certificaat worden gehaald. Indien een cursus wordt afgesloten met een examen, dienen de cursisten overigens het examengeld zelf te betalen. Echter, als de cursist slaagt voor het examen, krijgt hij zijn geld terug. Op die manier wordt geprobeerd het onderwijs te stimuleren.

De cursus Nederlandse taal dient heel breed te worden gezien. Veel gedetineerden hebben de lagere school nooit afgemaakt. Ze kunnen niet of zeer slecht lezen en schrijven. Andere gedetineerden zijn allochtoon en kunnen geen of slechts in beperkte mate Nederlands. Er wordt dan helemaal vanaf het begin Nederlands gegeven. Het is helaas niet mogelijk om gedetineerden individueel les te geven, en dat terwijl sommigen dit eigenlijk wel nodig hebben. Soms wordt dan aan medegedetineerden gevraagd te helpen. Zij kunnen bijvoorbeeld samen met de gedetineerde een eenvoudig boek lezen.

De cursus ondernemersschap is veelomvattend. Sommige gedetineerden zijn voornemens een eigen bedrijf te beginnen wanneer ze vrij komen. Ze kunnen vaak goed schilderen, timmeren of een ander vak, maar hebben moeite met het legaal ontplooien van deze activiteiten. In deze cursus komen vier modules aanbod: Marketing, Financiëring, Organisatie en Ondernemersplan. Hier wordt onder andere geleerd dat ze zich dienen in te schrijven bij de Kamer van Koophandel en hoe er belastinggeld moet worden afgedragen. Ze vinden dit alles ontzettend interessant, maar voor sommigen is het erg moeilijk om de knop om te zetten. Veel gedetineerden hadden, voordat ze vast kwamen te zitten, een handeltje waarmee ze gemakkelijk en op een illegale manier veel geld konden verdienen.

Het Veiligheidscertificaat is een cursus die met name een meerwaarde biedt voor mensen die werken in bijvoorbeeld de bouw. Dit is een geliefde cursus. Wanneer ze later gaan solliciteren hebben mensen die hiervoor een certificaat hebben gehaald voorrang op sollicitanten die dit certificaat niet hebben.

De sollicitatietraining spreekt voor zich. In deze cursus worden aan gedetineerden allerlei tips meegegeven voor de sollicitatie. Ook wordt er gesproken over dilemma’s die ze bij de sollicitatie tegen kunnen komen. Een hot item is: het crimineel verleden.

Daarnaast zijn er in de inrichting ook nog gedetineerden die een schriftelijke cursus (van buiten de inrichting) volgen. De cursus Spaans is binnen de inrichting bijvoorbeeld erg populair. De gedetineerden dienen deze cursussen zelf te betalen.

Momenteel werken er drie leerkrachten bij het onderwijs in de inrichting. ‘Het werk bij onderwijs is erg boeiend’, aldus de medewerkster. ‘Wanneer iemand als bijvoorbeeld analfabeet in de inrichting komt en naar buiten gaat met een cursus lezen en schrijven achter de rug is het erg leuk als je later een kaartje van die persoon krijgt met een dankwoord. Soms hoor je ook dat een ex-gedetineerde buiten de muren alsnog een diploma heeft behaald.’

De redactie