delen

Sla inhoud over

Internet gedetineerden

Toegang tot internet

In het Bonjo Bajes Bulletin van april 2013 stond een artikel dat het mogelijk is om te e-mailen naar gedetineerden in de PI Heerhugowaard, Alkmaar, locatie Zuyder Bosch, Westlinge en Amerswiel. Op de website "emailaprisoner.nl" staat de werkwijze van de mogelijkheid om een mail naar een gedetineerde te sturen. De vraag in dit stuk die centraal staat: kunnen gedetineerden en vreemdelingen gebruik maken van het internet om zodoende contact met de buitenwereld te onderhouden.


De Penitentiaire Beginselenwet (hierna Pbw) kent niet de mogelijkheid om via internet contact met de buitenwereld te mogen onderhouden. In de Europese gevangenisregels [1] is de volgende bepaling opgenomen: ‘prisoners shall be allowed to communicate as often as possible by letter, telephone or other forms of communication with their families, other persons and representatives of outside organisations and to receive visits from these persons’. (artikel 24.1 van de European Prison Rules).
 

De toelichting op het artikel luidt als volgt; ‘Loss of liberty should not entail loss of contact with the outside world. On the contrary, all prisoners are entitled to contact and prison authorities should strive to create the circumstances to allow them to maintain it as best as possible. Traditionally such contact has been by way of letters, telephone calls and visits, but prison authorities should be alert to the fact that modern technology offers new ways of communication electronically’.[2] Ondanks het feit dat de European Prison Rules gezien worden als soft law en geen verbindend karakter hebben, vloeit uit de toelichting een inspanningsverplichting voort voor de directeur om alert te zijn op technologische ontwikkelingen die elektronische communicatie mogelijk maken. Dit artikel gaat in op een aantal recente casussen en ontwikkelingen met betrekking tot het gebruik van internet door gedetineerden.


Casussen

RSJ uitspraak 12/127/GA van 3 juli 2012

In RSJ 12/127/GA van 3 juli 2012 wilde een gedetineerde in de PI Ter Apel (zowel een Huis van Bewaring als een gevangenis) contact met zijn familie in de Verenigde Staten. Hij stelt dat het uitgesloten is dat zijn familie hem in PI Ter Apel kan bezoeken en telefoneren gaat door het tijdverschil moeilijk. Zijn familie woont in een staat waar het ten opzichte van Nederland tien uren vroeger is. Wil hij rustig en uitgebreid met zijn familie kunnen spreken, rekening houdend met de belbeurten van medegedetineerden dan rinkelt de telefoon bij zijn familie tussen drie en vijf uur in de ochtend plaatselijke tijd. Voor zijn echtgenote is dat wellicht nog aanvaardbaar, voor zijn kinderen niet. Om dit ongemak te verminderen deed de gedetineerde twee verzoeken. Hij vroeg de inrichting een dag per week een laat recreatiemoment te geven zodat hij op een voor zijn familie normaal tijdstip kon bellen. Tevens wilde hij, net zoals de strafrechtelijke vreemdelingen in PI Veenhuizen, locatie Esserheem, in de gelegenheid worden gesteld een keer per maand via een internetverbinding met webcam visueel contact met zijn familie te hebben. Beide verzoeken werden geweigerd. Het daarop volgende beklag werd ongegrond verklaard. In beroep beriep de gedetineerde zich op artikel 8 EVRM in combinatie met artikel 24.1 van de Europese Gevangenisregels.


De directeur van de PI Ter Apel gaf daarover het volgende aan. ‘Volgens het hoofdkantoor van DJI zijn de momenteel in de penitentiaire inrichtingen aanwezige internetmogelijkheden onvoldoende beveiligd. Het is onmogelijk om de identiteit te controleren van de persoon met wie de gedetineerde via internet contact heeft. Vanwege deze veiligheidskwestie zou het hoofdkantoor van de DJI niet toestaan dat gedetineerden via internet contacten onderhouden. Een beveiligd systeem op grond waarvan gedetineerden via internet kunnen communiceren zou in ontwikkeling zijn. De directeur geeft aan dat binnenkort in alle inrichtingen computers met internetverbinding komen te staan waarop gedetineerden zelf internetsites kunnen aanklikken. Er wordt daarbij gebruik gemaakt van een zogenaamde ‘whitelist’, hetgeen inhoudt dat de gedetineerde alleen sites kan aanklikken die vooraf zijn goedgekeurd’, aldus de directeur. Volgens de raadsman van de gedetineerde zouden strafrechtelijk gedetineerde vreemdelingen wel in de gelegenheid moeten worden gesteld om via internet en een webcam contact te onderhouden met hun familie. De directie geeft hierop te kennen dat de situatie in Esserheem door het hoofdkantoor van DJI wordt gedoogd. Het komt voor dat in een uitzonderlijk geval een gedetineerde tijdelijk naar de locatie Esserheem wordt gebracht zodat hij daar via internet kan communiceren.


De beroepscommissie oordeelt dat de directeur ter zake een individuele afweging moet maken waarbij feitelijke (on-)mogelijkheden en de belangen van de gedetineerde worden afgewogen. Naar het oordeel van de beroepscommissie kwam voldoende vast te staan dat de in de PI Ter Apel bestaande internetvoorzieningen onvoldoende toereikend waren beveiligd om te kunnen worden gebruikt door de gedetineerden voor communicatie met buitenlandse contacten. Daardoor kan niet adequaat worden gecontroleerd of de gedetineerde het internet gebruikt op de wijze waarvoor is bestemd. De beslissing van de directeur om niet aan klagers verzoek tegemoet te komen kan bij afweging van alle in aanmerking komende belangen, niet worden aangemerkt als onredelijk en onbillijk. Het beroep van de gedetineerde is door de beroepscommissie ongegrond verklaard.


Ontwikkeling beveiligd internetsysteem

Volgens Sackers [3] heeft de directeur de beroepscommissie kunnen overtuigen van het feit dat de autoriteiten voldoende alert zijn want er wordt melding gemaakt van de ontwikkeling van een beveiligd internetsysteem voor alle inrichtingen, zodat gedetineerden in de toekomst (tevoren gescreende) internetsites kunnen bezoeken. Overigens lijkt dit laatste nog niet te impliceren dat communicatie per webcam wordt omarmd en moet uit het oogpunt van orde en veiligheid de mogelijkheid van twitteren door gedetineerden als utopie worden beschouwd, aldus Sackers.

Verder vindt Sackers de overweging van de beroepscommissie –dat de directeur in dit soort gevallen een afweging dient te maken tussen belangen en de feitelijke (on)mogelijkheden van de inrichting- interessant. Dit omdat het erop lijkt alsof de beroepscommissie benadrukt dat zij internetcontacten met de buitenwereld mogelijk acht, ondanks dat de wet dit middel niet noemt. Hiermee bevestigt de beroepscommissie het eerder in de literatuur geuite vermoeden dat de wetgever geen limitatieve opsomming van contactmiddelen heeft beoogd.


In het geval dat de redenering van de beroepscommissie wordt omgedraaid betekent dit dat indien de inrichting beschikt over een beveiligde internetvoorziening, inclusief controle op correct gebruik, de persoonlijke belangen van een gedetineerde het mogelijk moeten maken dat hij via een webcam met zijn familie communiceert. Daarmee doet de beroepscommissie recht aan de rechtspraak van het Europese Hof over gedetineerden en artikel 8 EVRM [4].


Internet en webcam contact

In de uitspraak van de beroepscommissie met kenmerk 06/0698/GA werd het beroep beoordeeld van een gedetineerde van Israëlisch komaf, waarvan het webcam contact met zijn drieënhalf jarig zoontje was geweigerd. De beklagrechter had het beklag gegrond verklaard. De directeur stelde op advies van het Ministerie beroep in. De beroepscommissie heeft in deze zaak eerst vastgesteld dat de Pbw niet de mogelijkheid kent om via het internet contact met de buitenwereld te onderhouden. De commissie vond echter dat het volledig uitsluiten van het gebruik van de webcam te ver ging. In dit soort gevallen oordeelde de beroepscommissie dat de directie een individuele belangenafweging moet maken waarbij naast feitelijke mogelijkheden een aantal factoren een rol spelen. De volgende factoren behoorden daartoe: het gegeven dat de gedetineerde de webcam zelf wilde financieren en invoeren; de omstandigheid dat het om een jong kind ging; alsmede de duur van de gevangenisstraf.

Dit alles maakte de praktische bezwaren van de directeur niet onoverkomelijk. De PI beschikte over een internetverbinding. Het beroep van de directeur werd ongegrond verklaard.


Deze uitspraak had in zoverre gevolgen dat verschillende gedetineerden om overplaatsing gingen verzoeken naar inrichtingen waar de mogelijkheid bestond om per webcam met familie in het buitenland te communiceren. De individuele belangenafweging blijkt echter in de praktijk opmerkelijk vaak in het nadeel van de gedetineerde uit te vallen. [5] Dit bijvoorbeeld vanwege onaanvaardbare veiligheidsrisico’s of omdat het ontbreken van webcamfaciliteiten voldoende zwaarwegend is. Ook komt het voor dat gedetineerden protesteren in het geval ze worden weggeplaatst van een inrichting waarin met de webcam familiecontacten mogen worden onderhouden en dat dit in de ontvangende inrichting niet mogelijk is.


Webcamproject

In 2011 is in PI Ter Apel een webcamproject gestart ter vermindering van schade bij kinderen door detentie van hun vader. Gedetineerden die meedoen aan de vader-kind-dagen mogen een keer in de week via de webcam contact hebben met hun kinderen. Deze mogelijkheid wordt aangeboden in een apart beveiligde ruimte. Hierdoor hebben gedetineerden 52 visuele contactmomenten extra per jaar. [6] Het voordeel hiervan is dat familieleden van gedetineerden hun kinderen niet iedere week naar het bezoekuur mee te hoeven nemen.


Themaonderzoeken ISt

In zbbi’s worden gedetineerden in de laatste fase van hun detentie ondergebracht. Deze inrichtingen hebben een laag beveiligingsniveau en de gedetineerden hebben de mogelijkheid buiten de inrichting te werken of aan activiteiten deel te nemen. Daarmee zijn zbbi’s een belangrijke schakel in de voorbereiding op terugkeer in de samenleving. [7] De Inspectie voor de Sanctietoepassing (ISt) heeft in de periode september– november 2009 een themaonderzoek uitgevoerd naar het functioneren van de zeer beperkt beveiligde inrichtingen (zbbi’s). Hierin kwam het onderwerp internet aan bod. In 2012 is een vervolgonderzoek gekomen. Uit het vervolgrapport van de ISt blijkt dat in sommige zbbi’s gedetineerden gebruik kunnen maken van een mobiele telefoon met internet. In weer andere inrichtingen blijkt dit niet mogelijk te zijn omdat deze zbbi’s onderdeel zijn van een penitentiair complex dat ook andere bestemmingen huisvest waarbij deze apparatuur niet is toegestaan. Voorbeelden van zbbi’s waarbij het gebruik van een eigen telefoon met internet mogelijk is, zijn: Ter Peel, Buitenhegge, Westlinge en Amerswiel. [8]


Vrijwel alle zbbi’s onderkennen de noodzaak van goede toegang tot internet in verband met re-integratieactiviteiten. Sommige willen dit faciliteren met vrije internettoegang, andere weer uitsluitend met een ‘whitelist’ van toegankelijke sites via een DJI-aanbesteding. Uit het rapport blijkt dat er een ‘pilot’ naar beveiligd internetgebruik in penitentiaire inrichtingen wordt uitgevoerd. Een aantal inrichtingen beschouwt toegang tot internet via het eigen mobieltje als voldoende . Zij wijzen op de mogelijkheden die een gedetineerde in de vrije weekeinden heeft om op het internet te surfen. Op twee zbbi’s na, zijn er mogelijkheden voor gedetineerden om ’s avonds aan een activiteit buiten de zbbi deel te nemen. Bezoek aan een internetcafé valt onder de mogelijkheden. Dit blijkt vooral het geval te zijn als er geen pc’s en internet in de zbbi zijn toegestaan. [9]

De ISt vindt het verschil in de geboden faciliteiten op het terrein van internet te groot, vooral nu gedetineerden, met het oog op het organiseren van hun toekomst, meer en meer afhankelijk worden van het gebruik van internet. Denk hierbij aan het inschrijven bij een gemeente, woningverstrekker of contact met een potentiële werkgever. [10] Daarom luidt een aanbeveling van de Ist dan ook als volgt: ‘harmoniseer en reguleer het informatiebeleid door het gebruik van pc en toegang tot internet in alle zbbi’s al dan niet onder voorwaarden toe te staan’ .[11]



-------------------------------------------------------------------------------------
[1] De in de Europese gevangenisregels (internationale aanbeveling) genoemde rechten en plichten zijn niet zonder meer afdwingbaar. De aanbeveling wordt gerekend tot de categorie ‘soft law’. De rechtskracht ervan wordt per geval bepaald door de nationale of internationale rechter. (artikel G. De Jonge, De Europese gevangenisregels zijn vernieuwd. De rechtskracht ervan blijft echter gering).

[2] De beroepscommissie leest in (de toelichting op) artikel 24 van de European Prison Rules (slechts) een inspanningplicht voor de penitentiaire overheid om alert te zijn op technologische ontwikkelingen die elektronische communicatie mogelijk maken (zie noot onder de uitspraak van RSJ 12/127/GA van 3 juli 2012).

[3] Sancties  aflevering 1, 13 maart 2013. Zie noot onder de uitspraak RSJ 3 juli 2012, 12/127/GA.

[4] Idem, p. 45.

[5] Idem, p. 44.

[6] http://heitenmem.nl/content.php?contentid=224

[7] 'Zeer beperkt Beveiligde Inrichtingen’. Inspectierapport - themaonderzoek, maart 2010, p.7.

[8] ‘Zeer Beperkt Beveiligde Inrichtingen’. Inspectiebericht - vervolgonderzoek, juli 2012, p. 18.

[9] ‘Zeer beperkt Beveiligde Inrichtingen’. Inspectierapport -themaonderzoek, maart 2010, p. 24.

[10] Idem, p. 27.

[11] Idem, p. 29.